Κατηγορία: Ατομική Θεραπεία

Ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει

Ο άνθρωπος τελικά δεν…είναι δέντρο!

Ξέρω κάτι μαμάδες που όσα χρόνια κι αν έχουν περάσει, όσες φορές κι αν έχουν ζητήσει συγνώμη, συνεχίζουν να κάνουν τα ίδια ενοχλητικά πράγματα. Επιμένουν να ρωτούν για τα προσωπικά σου, έχουν άποψη για όλα, κατεβάζουν τα μούτρα όταν δεν γίνεται το δικό τους, σε θεωρούν πολύ μικρό για να μην τους δίνεις λογαριασμό, αλλά την επόμενη στιγμή πολύ μεγάλο, για να μην έχεις βρει δουλειά, παντρευτεί, κάνει παιδιά… (γεμίστε το κενό κατά βούληση).
Είναι μετά και κάτι σύντροφοι, που μπορεί να διαφοροποιούνται ελαφρώς από σχέση σε σχέση, αλλά ο κύριος πυρήνας μένει. Όποιο ταίρι κι αν επιλέξουν, θα φλερτάρουν ή θα απιστήσουν, θα αποφύγουν να δεσμευτούν, θα παραμείνουν ανώριμοι ή αντίθετα το ίδιο δοτικοί και συναισθηματικοί. Και η λίστα συνεχίζεται… από τα μικρότερα και πιο χαριτωμένα, μέχρι τα μεγάλα και σοβαρά. Φίλοι που καθυστερούν στα ραντεβού, κάποιοι μόνιμα ανασφαλείς, άλλοι επιρρεπείς σε τοξικές σχέσεις, αναποφάσιστοι, ευαίσθητοι, καλόπιστοι, που όσο κι αν το παλεύουν, συνεχίζουν να είναι και να συμπεριφέρονται το ίδιο.
Και κάπου εκεί οδηγούμαστε στη γνωστή φράση: «Ο άνθρωπος τελικά ΔΕΝ αλλάζει!».
Το έχουμε πει και το έχουμε ακούσει άλλες τόσες φορές.
Αναρωτήθηκα πολλές φορές και η ίδια. Η επόμενη ερώτηση όμως ήταν ακόμα πιο δύσκολη: «Αν οι άνθρωποι δεν αλλάζουν, τότε τι νόημα έχει η δουλειά που κάνω;»
Αν θεωρήσουμε ότι ως ενήλικες, λίγο πολύ έχουμε διαμορφώσει τα κύρια στοιχεία της προσωπικότητας μας και όσες προσπάθειες κι αν κάνουμε, αυτά καταλήγουν και επιμένουν να εμφανίζονται, τότε τι νόημα έχει η ψυχοθεραπεία;
Κατέληξα στα εξής:
1) Η αλλαγή είναι απόφαση και προσωπική επιλογή
2) Η αλλαγή χρειάζεται συνήθως γνώση και στήριξη και δεν είναι πάντα εύκολη
3) Ο άνθρωπος όμως μπορεί να αλλάξει. Το έχω δει να συμβαίνει

Τα άτομα που αλλάζουν έχουν ένα βασικό κοινό στοιχείο. Αποφασίζουν να το κάνουν.
Όχι γιατί πρέπει, όχι για τους άλλους που ενοχλούνται ή το επιθυμούν, ούτε γιατί το επιβάλλει κάποιος. Όλα αυτά μπορεί να λειτουργούν σαν αφορμή, αλλά η ουσιαστική απόφαση είναι δική τους. Πρόκειται για μια απολύτως συνειδητή, προσωπική και ώριμη επιλογή.
Οι ίδιοι αναζητούν βοήθεια, οι ίδιοι αναλαμβάνουν την ευθύνη και προσπαθούν προς αυτή την κατεύθυνση.
Μόνο τότε έχει νόημα και μόνο τότε επιτυγχάνεται η αλλαγή. Δεν σε αλλάζει ο θεραπευτής σου με κάποιον μαγικό τρόπο, χωρίς να κάνεις κάτι, δεν θα σε αλλάξουν οι άλλοι, δεν σε αλλάζουν οι συνθήκες. Όποτε συμβαίνει κάτι τέτοιο είναι συνήθως παροδικό και επιφανειακό και σαν ένα σύστημα, που παλεύει να κρατήσει την ομοιόσταση του, επανερχόμαστε, αργά ή γρήγορα, στο γνωστό μας σχήμα.

Η θεραπευτική Σχέση

Όταν τα πράγματα δυσκολεύουν για τους ανθρώπους, χάνουν το έδαφος κάτω από τα πόδια τους, νιώθουν την αυτοεκτίμηση τους να λιγοστεύει και τα αποθέματα τους όλο να αδειάζουν, αρχίζουν να αναζητούν πηγές στήριξης.
Κάποιοι έχουν ως μόνο «όπλο» την θέληση και την επιμονή τους, άλλοι επιστρατεύουν την βοήθεια της οικογένειας και τη στήριξη των φίλων, ενώ δεν είναι και λίγοι αυτοί που καταφεύγουν σε βιβλία αυτοβοήθειας, συμβουλές από το Internet, ή ακόμα και σε θρησκευτική και πνευματική καθοδήγηση.
Δεν αμφιβάλω καθόλου ότι όλα αυτά και άλλα περισσότερα, μπορεί να βοηθάνε και να αποτελούν εξαιρετικά στηρίγματα στην πορεία του ατόμου προς την αλλαγή, σε καμία περίπτωση όμως δεν θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν την ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Για τον εξής απλούστατο λόγο.. η ψυχοθεραπεία δεν μοιάζει και δεν θα μπορούσε να συγκριθεί με κανένα από αυτά. Προς αποφυγή παρανόησης: δεν υποτιμώ καθόλου την αξία της οικογενειακής στήριξης, δεν αμφισβητώ τον καθοριστικό ρόλο των φίλων στη ζωή μας, ούτε αμφιβάλω για την ευεργετική επίδραση που μπορεί να έχει η πίστη και η εξομολόγηση σε κάποιους ανθρώπους, αλλά η ψυχοθεραπεία δεν μοιάζει με κανένα από αυτά.
Είναι μια μοναδική διαδικασία, κατά την οποία ένας επιστημονικά καταρτισμένος άνθρωπος, συναντάται με έναν άλλον, με κύριο και μοναδικό σκοπό τη βοήθεια και στήριξη του δεύτερου, μέσα από θεραπευτικές παρεμβάσεις και τεχνικές, αλλά και μέσα από την ίδια την θεραπευτική τους σχέση. Δεν γνωρίζονται από πριν, δεν κάνουν παρέα κατά τη διάρκεια, αλλά ούτε και μετά. Δεν είναι συγγενείς, δεν είναι φίλοι, ούτε σύντροφοι. Δεν είναι αμοιβαία σχέση, γιατί λίγα πράγματα θα μάθει ποτέ ο θεραπευόμενος για τον θεραπευτή του και την προσωπική του ζωή. Δεν συναντιούνται αυθόρμητα, δεν συναναστρέφονται με άλλους ανθρώπους. Πρόκειται για μια σχέση με αρχή και τέλος και συγκεκριμένο λόγο ύπαρξης, που στο εδώ και τώρα είναι φτιαγμένη για να κατατοπίσει, να στηρίξει και να συνοδεύσει το άτομο στην διαδικασία της αλλαγής του, όχι όμως μέσα από «φιλικές συμβουλές», ούτε με την δύναμη της συγγενικής ή συντροφικής αγάπης. Η επιστημονική γνώση, αλλά και η πολύτιμη ενσυναίσθηση του ψυχοθεραπευτή, που γνωρίζει και νιώθει, αλλά δεν εμπλέκεται συναισθηματικά με τον ίδιο τρόπο, και η συνεργασία και δύναμη του ατόμου που ζητάει βοήθεια, δημιουργεί αυτή τη σχέση που τελικά επιφέρει την αλλαγή.
Η πορεία βέβαια προς την αλλαγή δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση, ακόμα και όταν κάποιος απευθύνεται σε ειδικό. Μαγικά ραβδιά, γρήγορες λύσεις και «εγγυημένα αποτελέσματα» αναζητήστε τα σε άλλους χώρους.
Απαιτείται προσπάθεια και συχνά ανακαλύπτει το άτομο ότι η διαδικασία μπορεί να είναι δύσκολη, ακόμα και επίπονη συναισθηματικά.
Κάποιες φορές μπορεί να διαπιστώσει ότι ενώ έχει προχωρήσει, κάτι γίνεται και ξαναγυρνάει πίσω, απογοητεύεται, ματαιώνεται, «πέφτει και πρέπει να ξανασηκωθεί». Άλλες στιγμές μπορεί να νιώθει, ότι όλη η προσπάθεια και ο κόπος του γίνεται επί ματαίω, ειδικά όταν επαναλαμβάνει συμπεριφορές και αντιδράσεις χρόνων, αλλά συνεχίζει. Συνεχίζει, γιατί για κάποιον λόγο και με κάποιον τρόπο, νιώθει διαφορετικό και πιο ενδυναμωμένο, ακόμα κι όταν πέφτει στις ίδιες «παγίδες».
Άλλες πάλι φορές, βλέπει ότι η αλλαγή του αναστατώνει τον περίγυρο του. Όσο κι αν είναι επιθυμητή, λειτουργεί σαν ντόμινο και προκαλεί αλλαγή και στους άλλους και αυτό δεν το θέλουν όλοι. Ένα ανασφαλές και υποχωρητικό άτομο, όταν αρχίζει να διεκδικεί, να βάζει όρια και να λέει «όχι», μπορεί να διαπιστώσει ότι η τόσο επιθυμητή αλλαγή, μπορεί τελικά να ξεβολέψει και να ξαφνιάσει πολύ κόσμο.
Ενώ κάποιες άλλες φορές αντιστέκεται και το ίδιο το άτομο σε αυτήν.
Η πορεία λοιπόν προς την αυτογνωσία, την ανάπτυξη και την προσωπική ενδυνάμωση δεν θα μπορούσε να είναι εύκολη υπόθεση. Είμαστε πολύ πολύπλοκοι, για εύκολες και γρήγορες λύσεις και αλλαγές. Είναι μια πρόκληση, την οποία καταλαβαίνουν απόλυτα μόνο όσοι την έχουν αναλάβει και βιώσει.
Και μετά από όλα αυτά;
Μετά από όλα αυτά κάτι συμβαίνει. Κάτι αλλάζει…
Και αλλαγή δεν είναι απαραίτητα η εντυπωσιακή στροφή 180 μοιρών. Δεν σημαίνει να γίνεις κάποιος άλλος, ούτε να απαρνηθείς τα στοιχεία που σε συνθέτουν και σε χαρακτηρίζουν. Κι αυτό, γιατί υπάρχουν σίγουρα κάποια δομικά στοιχεία στην προσωπικότητα μας, αλλά και στην ιδιοσυγκρασία μας που είναι σταθερά. Όπως και οι εμπειρίες και τα γεγονότα που έχουμε ζήσει, που επίσης δεν αλλάζουν. Αυτά δεν τα αλλάζεις, απλά τα καταλαβαίνεις.
Αλλαγή όμως είναι οποιαδήποτε μετακίνηση από το σημείο που βρισκόμαστε. Συμβαίνει συνήθως ανεπαίσθητα και είναι περισσότερο ένα βίωμα διαφορετικό, που προκύπτει σταδιακά, μετά από την διαδικασία που περιγράψαμε, παρά η συνειδητή δήλωση «τώρα άλλαξα» ή «αύριο θα αλλάξω». Αν ήταν τόσο απλό, φαντάζομαι ότι δεν θα ακούγαμε τόσο συχνά το «ο άνθρωπος δεν αλλάζει!».
Αλλαγή μπορεί να είναι η γνώση, η συνειδητοποίηση, μια νέα οπτική.
Η αλλαγή μπορεί να είναι στον τρόπο σκέψης, στην θεώρηση του κόσμου και των ανθρώπων, που έστω και η ελάχιστη μετατόπιση της αλλάζει όλο το πρίσμα. Σκεφτείτε πως η γωνία λήψης μιας φωτογραφίας αλλάζει όλη την εικόνα. Για την ίδια εικόνα πρόκειται, με τα ίδια πρόσωπα και αντικείμενα, το γεγονός όμως ότι εμείς μετακινηθήκαμε και την κοιτάζουμε από άλλη γωνία, αλλάζει όλη την αντίληψη μας για αυτήν. Το ίδιο είναι να κοιτάς κάτι από κάτω προς τα πάνω και το ίδιο από πάνω προς τα κάτω; Το ίδιο βλέπεις, αλλά είναι ταυτόχρονα διαφορετικό.
Αλλαγή μπορεί να είναι ακόμα και η αναγνώριση ότι θέλω και προσπαθώ να αλλάξω, αλλά δυσκολεύομαι να τα καταφέρω.
Πάντα, μα πάντα όμως, η αλλαγή είναι μέσα μας, σε ότι αφορά εμάς και τις επιλογές μας και όχι στους άλλους, που φυσικά και έχουν το δικαίωμα να μην την επιλέγουν.
Άρα λοιπόν…
Ο άνθρωπος αλλάζει. Όταν το επιλέγει. Μπορεί να μην είναι εύκολο, μπορεί να μην είναι εντυπωσιακό και πάντα οφθαλμοφανές, αλλά είναι μαγικό όταν συμβαίνει και πολύ ουσιαστικό.
Και τότε, ακόμα κι όταν όλος ο κόσμος τριγύρω θα παραμένει αμετακίνητος, αυτός θα ξέρει, θα το νιώθει.. θα έχει αλλάξει τον τρόπο που υπάρχει στον κόσμο και σχετίζεται με αυτόν και αυτή είναι τελικά η μεγαλύτερη και πιο σπουδαία αλλαγή.

Ένα κείμενο της αγαπημένης συναδέλφου Μαρίας Ευαγγελοπούλου

Συντροφικές Σχέσεις – Η Φυλακή της Αγάπης

Η απειλή του τρίτου ενυπάρχει όταν αγαπάμε. Ακόμη και ο πιο ελεγχόμενος …

Τρίτη Ηλικία – Συμβουλές για να Γερνάτε Επιτυχώς…

Δεν πρέπει οι άνθρωποι να περιμένουν να γεράσουν για να ανακαλύψουν …

Διαχείριση Άγχους Εξετάσεων

Βιωματικό Εργαστήριο για τη Διαχείριση του Άγχους των Εξετάσεων - …